आतां अवधारा कथा गहन | जें सकळां कौतुकां जन्मस्थान | कीं अभिनव उद्यान | विवेकतरूचें || २८ ||

आतां अवधारा कथा गहन | जें सकळां कौतुकां जन्मस्थान | कीं अभिनव उद्यान | विवेकतरूचें || २८ ||

aataa.n avadhaaraa kathaa gahan | je.n sakaLaa.n kautukaa.n janmasthaan | kee.n abhinav udyaan | vivekatarooche.n || 28 ||

आतां यापुढें, सर्व कौतुक उत्पन्न करणारी अथवा विचाररूप वृक्षांची अपूर्व बागच अशी गहन कथा ऐका. || २८ ||

aataa.n yaapuDhe.n, sarv kautuk utpann karaNaaree athavaa vichaararoop vRikShaa.nchee apoorv baagach ashee gahan kathaa aikaa. || 28 ||

Now listen to a profound tale (Mahabharata), the source of all arts and entertainment's, the marvellous garden of trees in the form of discriminating thoughts-may it is the source of joy. || 28 ||

नाऊ लिसन टू अ प्रोफाउंड टेल (महाभारत), दि सोर्स ऑफ ऑल आर्टस् अँड एंटरटेन्मेंटस्, द मार्व्हलस गार्डन ऑफ ट्रीज इन द फॉर्म ऑफ डिसक्रीमिनेटिंग थॉटस् मे इट इज दि सोर्स ऑफ जॉय. || २८ ||

तैसा पुढतपुढती तोचि | मियां अभिवंदिला श्रीगुरुचि | जो अभिलषित मनोरुचि | पुरविता तो || २७ ||

तैसा पुढतपुढती तोचि | मियां अभिवंदिला श्रीगुरुचि | जो अभिलषित मनोरुचि | पुरविता तो || २७ ||
taisaa puDhatapuDhatee tochi | miyaa.n abhiv.ndilaa shreeguruchi | jo abhilaShit manoruchi | puravitaa to || 27 ||

त्याप्रमाणे, इच्छित कामना पूर्ण करणारे जे श्रीगुरु, त्यांसच मी पुनः पुनः अभिवंदन करितों || २७ ||
tyaapramaaNe, ichchhit kaamanaa poorN karaNaare je shreeguru, tyaa.nsach mee pun.ha pun.ha abhiv.ndan karito.n || 27 ||

So again and again I salute my Guru, who has fulfilled all my desires.
सो अगेन अँड अगेन आय सॅल्युट माय गुरु, हू हॅज फुलफिल्ड ऑल माय डिझायरस्. || २७ ||

कां तीर्थें जियें त्रिभुवनीं | तियें घडती समुद्रावगाहनीं | ना तरी अमृतरसास्वादनीं | रस सकळ || २६ ||

कां तीर्थें जियें त्रिभुवनीं | तियें घडती समुद्रावगाहनीं | ना तरी अमृतरसास्वादनीं | रस सकळ || २६ ||
kaa.n teerthe.n jiye.n tribhuvanee.n | tiye.n ghaDatee samudraavagaahanee.n | naa taree amRitarasaasvaadanee.n | ras sakaL || 26 ||

किंवा त्रिभुवनांत जितकीं तीर्थें आहेत तितक्या सर्वांचे श्रेय एका समुद्रांत स्नान केल्यानें येतें, अथवा अमृतरसांचें सेवन केलें असतां सर्व रस सेवन केल्याप्रमाणे होतें. || २६ ||
ki.nvaa tribhuvanaa.nt jitakee.n teerthe.n aahet titakyaa sarvaa.nche shrey ekaa samudraa.nt snaan kelyaane.n yete.n, athavaa amRitarasaa.nche.n sevan kele.n asataa.n sarv ras sevan kelyaapramaaNe hote.n. || 26 ||

or by a dip in the sea one acquires the merit of bathing all holy places, or by a sip of nectar one enjoys the taste of all juices.
ऑर बाय अ डीप इन द सी, वन अक्वायर्स द मेरीट ऑफ बाथिंग ऑल होली प्लेसेस, ऑर बाय अ सिप ऑफ नेक्टर   वन एन्जॉय द टेस्ट ऑफ ऑल ज्युसेस. || २६ ||

म्हणोनि जाणतेने गुरु भजिजे | तेणें कृतकार्य होईजे | जैसें मूळसिंचनें सहजें | शाखापल्लव संतोषती || २५ ||

म्हणोनि जाणतेने गुरु भजिजे | तेणें कृतकार्य होईजे | जैसें मूळसिंचनें सहजें | शाखापल्लव संतोषती || २५ ||

mhaNoni jaaNatene guru bhajije | teNe.n kRitakaary hoeeje | jaise.n mooLasi.nchane.n sahaje.n | shaakhaapallav s.ntoShatee || 25 ||

म्हणून, जें शहाणे आहेत त्यांनी श्रीगुरुची सेवा करावी, म्हणजे त्यांच्या मनातील सर्व हेतु सिद्धीस जातील. ज्याप्रमाणे झाडाच्या मुळाशीं पाणी घातलें म्हणजे फांद्या व पानें आपोआप टवटवीत होतात. || २५ ||

mhaNoon, je.n shahaaNe aahet tyaa.nnee shreeguruchee sevaa karaavee, mhaNaje tyaa.nchyaa manaateel sarv hetu siddhees jaateel. jyaapramaaNe jhaaDaachyaa muLaashee.n paaNee ghaatale.n mhaNaje phaa.ndyaa v paane.n aapoaap TavaTaveet hotaat. || 25 ||

Therefore a wise person should serve his Guru and accomplish his object, even as by watering the trees at the base its branches and leaves become fresh

देअरफोर अ वाईज पर्सन शुल्ड सर्व्ह हिज गुरु अँड अॅकम्प्लीश हिज ऑब्जेक्ट, इव्हन अॅज बाय वाटरिंग द ट्रीज अॅट द बेस इट्स ब्रान्चेस अँड लीव्ह्ज बिकम फ्रेश. || २५ ||

कां चिंतामणि आलिया हातीं | सदा विजयवृत्ति मनोरथीं | तैसा मी पूर्णकाम श्रीनिवृत्ति | ज्ञानदेवो म्हणे || २४ ||

कां चिंतामणि आलिया हातीं | सदा विजयवृत्ति मनोरथीं | तैसा मी पूर्णकाम श्रीनिवृत्ति | ज्ञानदेवो म्हणे || २४ ||
kaa.n chi.ntaamaNi aaliyaa haatee.n | sadaa vijayavRitti manorathee.n | taisaa mee poorNakaam shreenivRitti | dnyaanadevo mhaNe || 24 ||

किंवा मनोरथ पूर्ण करणारा चिंतामणि हातीं आला असतां सर्व हेतू पूर्ण होतात; त्याप्रमाणे, ज्ञानदेव म्हणतात कीं, श्रीगुरु निवृतींच्या कृपेनें माझे सर्व हेतु नेहमी तडीस जातात. || २४ ||
ki.nvaa manorath poorN karaNaaraa chi.ntaamaNi haatee.n aalaa asataa.n sarv hetoo poorN hotaat; tyaapramaaNe, dnyaanadev mhaNataat kee.n, shreeguru nivRitee.nchyaa kRipene.n maajhe sarv hetu nehamee taDees jaataat. || 24 ||

or one who has the philosopher's stone in hand gains all desires, so by the grace of my Guru Nivritti all my desires are fulfilled. || 24 ||
ऑर वन हू हॅज द फोलोसोफर'स् स्टोन इन हँड गेन्स ऑल डिझायर्स, सो बाय दि ग्रेस ऑफ माय गुरु निवृत्ति ऑल माय डिझायर्स आर फुलफिल्ड. || २४ ||

जैसें डोळ्यां अंजन भेटे | ते वेळीं दृष्टीसी फांटा फुटे | मग वास पाहिजे तेथ प्रगटे | महानिधी || २३ ||

जैसें डोळ्यां अंजन भेटे | ते वेळीं दृष्टीसी फांटा फुटे | मग वास पाहिजे तेथ प्रगटे | महानिधी || २३ ||
jaise.n DoLyaa.n a.njan bheTe | te veLee.n dRiShTeesee phaa.nTaa phuTe | mag vaas paahije teth pragaTe | mahaanidhee || 23 ||

ज्याप्रमाणे पायाळूच्या डोळ्यांत अंजन घातलें म्हणजे त्याची दृष्टि चोहींकडे फांकून त्यास सुगावा लागेल तेथें भूमिगत द्रव्याचा ठेवा दिसूं लागतो. || २३ ||
jyaapramaaNe paayaaLoochyaa DoLyaa.nt a.njan ghaatale.n mhaNaje tyaachee dRiShTi chohee.nkaDe phaa.nkoon tyaas sugaavaa laagel tethe.n bhoomigat dravyaachaa Thevaa disoo.n laagato. || 23 ||

As the antimony applied to the eye extends a person's vision. And the hidden treasure revels itself to him wherever he casts his eye. || 23 ||
अॅज दि अँटीमनी अॅप्लाईड टू दि आय एक्स्टेंडस् अ पर्सन्स व्हिजन. अँड द हिडन ट्रेझर रीव्हेल्स इटसेल्फ टू हिम व्हेरेव्हर ही कास्टस् हिज आय. || २३ ||

मज हृदयीं सदगुरु | जेणें तारिलों हा संसारपुरु | म्हणौनि विशेषें अत्यादरू | विवेकावरी || २२ ||

मज हृदयीं सदगुरु | जेणें तारिलों हा संसारपुरु | म्हणौनि विशेषें अत्यादरू | विवेकावरी || २२ ||
maj hRidayee.n sadaguru | jeNe.n taarilo.n haa s.nsaarapuru | mhaNauni visheShe.n atyaadaroo | vivekaavaree || 22 ||

माझ्या हृदयांत वास करणारे जें सदगुरु त्यांच्या कृपेने संसारमहापुरांतून मी पार पडलों, म्हणून विचारावर माझी विशेष प्रीती जडली. || २२ ||
maajhyaa hRidayaa.nt vaas karaNaare je.n sadaguru tyaa.nchyaa kRipene s.nsaaramahaapuraa.ntoon mee paar paDalo.n, mhaNoon vichaaraavar maajhee visheSh preetee jaDalee. || 22 ||

My worthy Guru seated in my heart has helped me to cross the flood of existence, and because of him I take special interest in discriminating knowledge.
माय वर्दी गुरु सीटेड इन माय हार्ट हॅज हेल्पड मी टू क्रोस द फ्लड ऑफ एक्झिस्टंस, अँड बिकॉज ऑफ हिम आय टेक स्पेसिअल इंटरेस्ट इन डीसक्रीमीनेटिंग नॉलेज. || २२ ||

आता अभिनव वाग्विलासिनी | जें चातुर्यार्थकलाकामिनी | ते शारदा विश्वमोहिनी | नमस्कारिली मियां || २१ ||

आता अभिनव वाग्विलासिनी | जें चातुर्यार्थकलाकामिनी | ते शारदा विश्वमोहिनी | नमस्कारिली मियां || २१ ||
aataa abhinav vaagvilaasinee | je.n chaaturyaarthakalaakaaminee | te shaaradaa vishvamohinee | namaskaarilee miyaa.n || 21 ||

आतां अपूर्व अशा वाणीचे ठिकाणी विलास करणारी, चातुर्य, अर्थ व कला यांची स्वामिनी आणि विश्वाला मोहित करणारी अशी जी श्रीसरस्वती, तिला मी नमस्कार करतो. || २१ ||
aataa.n apoorv ashaa vaaNeeche ThikaaNee vilaas karaNaaree, chaatury, arth v kalaa yaa.nchee svaaminee aaNi vishvaalaa mohit karaNaaree ashee jee shreesarasvatee, tilaa mee namaskaar karato. || 21 ||

I now bow to the goddess of learning who, with her novel graceful speech and mastery of arts and skills, holds the world spellbound. || 21 ||
आय नाऊ बो टू द गाँड्डेस ऑफ लर्निंग हू, विथ हर नॉव्हेल ग्रेसफुल स्पीच अँड मास्टरी ऑफ आर्ट्स अँड स्किल्स, होल्ड्स द वर्ल्ड स्पेलबाउंड. || २१ || 

हे तिन्ही एकवटले | तेथ शब्दब्रम्ह कवळलें | तें मियां श्रीगुरुकृपें नमिलें | आदिबीज || २० ||

हे तिन्ही एकवटले | तेथ शब्दब्रम्ह कवळलें | तें मियां श्रीगुरुकृपें नमिलें | आदिबीज || २० ||
he tinhee ekavaTale | teth shabdabramh kavaLale.n | te.n miyaa.n shreegurukRipe.n namile.n | aadibeej || 20 ||

अकार, उकार व मकार हे ज्या वेळेस एकत्र झाले त्यांत शब्दब्रह्मचा समावेश होऊन ॐकार हें रूप बनलें त्या आदिबीजाला मी श्रीगुरु निवृत्तिनाथांच्या कृपेनें नमस्कार करितों || २० ||
akaar, ukaar v makaar he jyaa veLes ekatr jhaale tyaa.nt shabdabrahmachaa samaavesh hooon OMkaar he.n roop banale.n tyaa aadibeejaalaa mee shreeguru nivRittinaathaa.nchyaa kRipene.n namaskaar karito.n || 20 ||

all these three letters are untitled in the sacred syllable Om, which encompasses all spiritual knowledge. I salute Shri Ganesh, the primal seed of the world through the grace of my Guru Nivritti. || 20 ||
ऑल दीज थ्री लेटर्स आर अनटायटल्ड इन द सेक्रीड सीलॅबल ओम, व्हीच इंकाम्पसेस ऑल स्पिरीच्युअल नॉलेज. आय सॅल्युट श्री गणेश, द प्राइमल सिड ऑफ द वल्ड थ्रू द ग्रेस ऑफ माय गुरु निवृत्ति || २० ||

अकार चरणयुगुल | उकार उदर विशाल | मकार महामंडल | मस्तकाकारें || १९ ||

अकार चरणयुगुल | उकार उदर विशाल | मकार महामंडल | मस्तकाकारें || १९ ||

akaar charaNayugul | ukaar udar vishaal | makaar mahaam.nDal | mastakaakaare.n || 19 ||

ॐकारातील अकार हा दोन्ही चरणांचे ठिकाणीं, उकार हा विशाल उदराचे ठिकाणीं व मकार हा सर्व अवयवांत श्रेष्ठ अशा मस्तकाचे ठिकाणीं आहे. || १९ ||

OMkaaraateel akaar haa donhee charaNaa.nche ThikaaNee.n, ukaar haa vishaal udaraache ThikaaNee.n v makaar haa sarv avayavaa.nt shreShTh ashaa mastakaache ThikaaNee.n aahe. || 19 ||

The first letter a represent his feet, the letter u his big tummy, and the letter m his circular head, the foremost among limbs. || 19 ||

 द फस्ट लेटर अ रीप्रेझेंटस् हिज फिट, द लेटर उ हिज बिग टमी अँड द लेटर म हिज सर्क्युलर हेड, द फोरमोस्ट अमाँग लीम्ब्स || १९ ||

उपरि दशोपनिषदें | जियें उदारें ज्ञानमकरंदें | तियें कुसुमें मुगुटीं सुगंधें | शोभती भलीं || १८ ||

उपरि दशोपनिषदें | जियें उदारें ज्ञानमकरंदें | तियें कुसुमें मुगुटीं सुगंधें | शोभती भलीं || १८ ||
upari dashopaniShade.n | jiye.n udaare.n dnyaanamakar.nde.n | tiye.n kusume.n muguTee.n sug.ndhe.n | shobhatee bhalee.n || 18 ||

त्या गंडस्थलावरील टवटवीत व सुगंधी फुलें म्हणजे ज्ञानमकरंदाने परिपूर्ण असलेलीं दशोपनिषदें होत. || १८ ||
tyaa g.nDasthalaavareel TavaTaveet v sug.ndhee phule.n mhaNaje dnyaanamakar.ndaane paripoorN asalelee.n dashopaniShade.n hot. || 18 ||

And the sweet-smelling and beautiful flowers on his forehead denote the ten Upanishads full of wisdom. || 18 ||
अँड द स्वीट-स्मेलिंग अँड ब्युटीफुल फ्लावर्स ऑन हिज फोरहेड डीनोट द टेन उपनिषदस् फुल ऑफ विस्डम. || १८ ||

प्रमेयप्रवाल सुप्रभ | द्वैताद्वैत तेचि निकुंभ | सरिसेपणे एकवटत इभ- | - मस्तकावरी || १७ ||

प्रमेयप्रवाल सुप्रभ | द्वैताद्वैत तेचि निकुंभ | सरिसेपणे एकवटत इभ- | - मस्तकावरी || १७ ||
prameyapravaal suprabh | dvaitaadvait techi niku.nbh | sarisepaNe ekavaTat ibh- | - mastakaavaree || 17 ||

त्यांतील प्रमेयें हीच गंडस्थलावरील पोवळ्यांच्या ठिकाणी असून, एकाच तात्पर्याचे असें द्वैताद्वैत सिद्धांत हे गंडस्थलाच्या ऐवजी शोभतात. || १७ ||
tyaa.nteel prameye.n heech g.nDasthalaavareel povaLyaa.nchyaa ThikaaNee asoon, ekaach taatparyaache ase.n dvaitaadvait siddhaa.nt he g.nDasthalaachyaa aivajee shobhataat. || 17 ||

His temples, shining with the corals in the form of doctrines of the Dvaita and Advaita schools, are close on his elephant-head. || 17 ||
हिज टेम्पल्स, शाईनिंग विथ द कोरल्स इन द फॉर्म ऑफ डॉक्टराईन्स ऑफ द द्वैता अँड  अद्वैता स्कूल्स, आर क्लोज ऑन हिज एलिफंट-हेड. || १७ ||

मज अवगमलिया दोनी | मीमांसा श्रवणस्थानीं | बोधमदामृत मुनी | अली सेविती || १६ ||

मज अवगमलिया दोनी | मीमांसा श्रवणस्थानीं | बोधमदामृत मुनी | अली सेविती || १६ ||
maj avagamaliyaa donee | meemaa.nsaa shravaNasthaanee.n | bodhamadaamRit munee | alee sevitee || 16 ||

पूर्व व उत्तर ह्या मीमांसा मला कानांच्या ठिकाणी भासल्या; बोधामृत हा गंडस्थलांतून निघणारा मद व त्याचें सेवन करणारे मुनि हेच भ्रमर होत. || १६ ||
poorv v uttar hyaa meemaa.nsaa malaa kaanaa.nchyaa ThikaaNee bhaasalyaa; bodhaamRit haa g.nDasthalaa.ntoon nighaNaaraa mad v tyaache.n sevan karaNaare muni hech bhramar hot. || 16 ||

His ears look to me as the Mimamsa and Vedanta schools; and the sages, like bees taste the ambrosial rut of knowledge from his temples.
हिज इअर लुक टू मी अॅज मीमांसा अँड वेदांता स्कुल्स; अँड  द सेजेज, लाइक बीज टेस्ट द अँम्ब्रोशल रूट ऑफ नॉलेज फ्रॉम हिज टेम्पल्स. || १६ ||

तरी संवादु तोचि दशनु | जो समता शुभ्रवर्णु | देवो उन्मेषसूक्ष्मेक्षणु | विघ्नराजु || १५ ||

तरी संवादु तोचि दशनु | जो समता शुभ्रवर्णु | देवो उन्मेषसूक्ष्मेक्षणु | विघ्नराजु || १५ ||
taree s.nvaadu tochi dashanu | jo samataa shubhravarNu | devo unmeShasookShmekShaNu | vighnaraaju || 15 ||

तसचा उत्तम संवाद हा सरळ वा शुभ्र दातांचे ठिकाणी असून ज्ञानदृष्टि म्हणजे त्या विघ्नराजाचे सूक्ष्म नेत्र होत. || १५  ||
tasachaa uttam s.nvaad haa saraL vaa shubhr daataa.nche ThikaaNee asoon dnyaanadRiShTi mhaNaje tyaa vighnaraajaache sookShm netr hot. || 15  ||

His straight white teeth denote the philosophical dialogues, while his half-open eyes represent the eye of wisdom. || 15 ||
हिज स्ट्रेट व्हाईट टीथ डीनोट द फिलॉसॉफिकल डायलॉगस्, व्हाईल हिज हाल्फ-ओपन आईज रिप्रेझेंट द आय ऑफ विस्डम. || १५ ||

देखा विवेकवंतु सुविमळु | तोचि शुंडादंडु सरळु | जेथ परमानंदु केवळु | महासुखाचा || १४ ||

देखा विवेकवंतु सुविमळु | तोचि शुंडादंडु सरळु | जेथ परमानंदु केवळु | महासुखाचा || १४ ||
dekhaa vivekav.ntu suvimaLu | tochi shu.nDaad.nDu saraLu | jeth paramaan.ndu kevaLu | mahaasukhaachaa || 14 ||

ज्या ठिकाणी महासुखाचा परमानंद आहे, तो अति निर्मळ विचार हाच सरळ सोंडेचा सोट होय || १४ ||
jyaa ThikaaNee mahaasukhaachaa paramaan.nd aahe, to ati nirmaL vichaar haach saraL so.nDechaa soT hoy || 14 ||

The straight trunk of Ganesha represents the pure thought conducive to the supreme joy of final beatitude. || 14 ||
द स्ट्रेट ट्रंक ऑफ गणेशा रीप्रेझेन्टस् द प्युअर थॅाट कंड्युसिव टू द सुप्रीम जॉय ऑफ फाईनल बीट बीअॅटीटयुड. || १४ ||

मग सहजें सत्कारवादु | तो पद्मकरु वरदु | धर्मप्रतिष्ठा तो सिद्धु | अभयहस्तु || १३ ||

मग सहजें सत्कारवादु | तो पद्मकरु वरदु | धर्मप्रतिष्ठा तो सिद्धु | अभयहस्तु || १३ ||
mag sahaje.n satkaaravaadu | to padmakaru varadu | dharmapratiShThaa to siddhu | abhayahastu || 13 ||

मग, कल्याणकारक व वरदायक असा जो हस्त, तो सत्कारवाद म्हणजे ब्रम्हविषयक वाद होय; धर्म आणि प्रतिष्ठा यांची ज्यापासून स्थापना होते, तो अभयहस्त होय. || १३ ||
mag, kalyaaNakaarak v varadaayak asaa jo hast, to satkaaravaad mhaNaje bramhaviShayak vaad hoy; dharm aaNi pratiShThaa yaa.nchee jyaapaasoon sthaapanaa hote, to abhayahast hoy. || 13 ||

It follows that his lotus-hand represents the Sankhya law of causation, while the safety-sign of the remaining hand establishes the pre-eminence of dharma.
इट फॉलोज दॅट हिज लोटस्-हँड रीप्रेझेन्टस् द संख्या लॉ ऑफ  क्वाझेशन, व्हाईल द सेफ्टी-साईन ऑफ द रीमेनिंग    हँड एस्टॅब्लीशेस् द प्री-एमिनेंस ऑफ धर्मा. || १३ ||

एक हातीं दंतु | जो स्वभावता खंडितु | तो बौद्धमतसंकेतु | वार्तिकाचा || १२ ||

एक हातीं दंतु | जो स्वभावता खंडितु | तो बौद्धमतसंकेतु | वार्तिकाचा || १२ ||
ek haatee.n d.ntu | jo svabhaavataa kh.nDitu | to bauddhamatas.nketu | vaartikaachaa || 12 ||

वार्तिककरांच्या व्याख्यानानें स्वभावतःच खंडित झालेलें बौद्धमत हें, एका हातात असणाऱ्या मोडक्या दाताच्या ठिकाणी शोभतें || १२ ||
vaartikakaraa.nchyaa vyaakhyaanaane.n svabhaavat.haach kh.nDit jhaalele.n bauddhamat he.n, ekaa haataat asaNaaryaa moDakyaa daataachyaa ThikaaNee shobhate.n || 12 ||

The tooth in his hand, which is naturally broken. Indicates the refutation by the Vartikakra (Kumarilabhatta) of the Buddhist doctrine.
द टूथ इन हिज हँड, व्हीच इज नॅचरली ब्रोकन. इंडिकेटस् द रेफ्यूटेशन बाय द वर्तीकारा (कुमारीलाभट्ट) ऑफ द बुद्धिष्ट डॉक्टराइन.

तरी तर्कु तोचि फरशु | नीतिभेदु अंकुशु | वेदान्तु तो महारसु | मोदकु मिरवे || ११ ||

तरी तर्कु तोचि फरशु | नीतिभेदु अंकुशु | वेदान्तु तो महारसु | मोदकु मिरवे || ११ ||
taree tarku tochi pharashu | neetibhedu a.nkushu | vedaantu to mahaarasu | modaku mirave || 11 ||

तेव्हां तर्कशास्त्र हा फरशु, न्यायशास्त्र हा अंकुश, आणि वेदांतशास्त्र हे गोड वा रसाळ मोदकाच्या ठिकाणी शोभते. || ११ ||
tevhaa.n tarkashaastr haa pharashu, nyaayashaastr haa a.nkush, aaNi vedaa.ntashaastr he goD vaa rasaaL modakaachyaa ThikaaNee shobhate. || 11 ||

The axe denotes the Nyaya logic, the goad the Vaisheshika creed; and the sweet juicy modaka (an Indian sweet) shows to advantage the Vedanta doctrine. || 11 ||
द अॅक्स डीनोटस् द न्याय लॉजीक, द गोड द वैशाशिका क्रिड;  अँड द स्वीट ज्युसी मोदका ( अॅन इंडिअन स्वीट ) शोज टू अॅडवान्टेज द वेदांत डॉक्टराइन. || ११ ||

देखा षड्दर्शनें म्हणिपती | तेचि भुजांची आकृती | म्हणौनि विसंवादें धरिती | आयुधें हातीं || १० ||

देखा षड्दर्शनें म्हणिपती | तेचि भुजांची आकृती | म्हणौनि विसंवादें धरिती | आयुधें हातीं || १० ||
dekhaa ShaDdarshane.n mhaNipatee | techi bhujaa.nchee aakRitee | mhaNauni vis.nvaade.n dharitee | aayudhe.n haatee.n || 10 ||

असें पाहा कीं, सहा शास्त्रे हेच गणपतीचे सहा हात होत; आणि म्हणून त्यांतील भिन्नभिन्न अभिप्राय हीं त्या त्या हातांतील निरनिराळीं शस्त्रें होत. || १० ||
ase.n paahaa kee.n, sahaa shaastre hech gaNapateeche sahaa haat hot; aaNi mhaNoon tyaa.nteel bhinnabhinn abhipraay hee.n tyaa tyaa haataa.nteel niraniraaLee.n shastre.n hot. || 10 ||

His six hands suggest six philosophical systems, and the things held in them indicate their differing doctrines. || 10 ||
हिज सिक्स हँन्डस् सज्जेस्ट सिक्स फिलोसॉफिकल सिस्टम्स, अँड द थिंग्स इन देम इंडीकेट देअर डिफरिंग डॉक्टरीन्स. || १० ||

तेथ व्यासादिकांच्या मतीं | तेचि मेखळा मिरवती | चोखळपणें झळकती | पल्लवसडका || ९ ||

तेथ व्यासादिकांच्या मतीं | तेचि मेखळा मिरवती | चोखळपणें झळकती | पल्लवसडका ||  ९ ||
teth vyaasaadikaa.nchyaa matee.n | techi mekhaLaa miravatee | chokhaLapaNe.n jhaLakatee | pallavasaDakaa ||  9 ||

व्यासादिकांची बुद्धी हीच त्यावरील मेखलेच्या ( कमरेच्या शेल्याच्या ) ठिकाणी शोभते व त्या बुद्धीचा सरळपणा मेखलेच्या पदराच्या शेंड्यांप्रमाणें झळकतो || ९ ||
vyaasaadikaa.nchee buddhee heech tyaavareel mekhalechyaa ( kamarechyaa shelyaachyaa ) ThikaaNee shobhate v tyaa buddheechaa saraLapaNaa mekhalechyaa padaraachyaa she.nDyaa.npramaaNe.n jhaLakato || 9 ||

The silken garment round the waist of Ganesha represents Vyasa's intelligence; and its shining borders denote the pure flashes of that intelligence.
द सिल्कन गारमेंट राउंड द वेस्ट ऑफ गणेशा रिप्रेझेंटेस् व्यासा'ज् इंटेलिजेन्स; अँड इट्स शाईनिंग बोर्डर डीनोट द प्युअर फ्लॅशेस् ऑफ दॅट इंटेलिजेन्स. || ९ ||

नाना प्रमेयांची परी | निपुणपणें पाहतां कुसरी | दिसती उचित पदें माझारीं | रत्नें भलीं || ८ ||

नाना प्रमेयांची परी | निपुणपणें पाहतां कुसरी | दिसती उचित पदें माझारीं | रत्नें भलीं || ८ ||
naanaa prameyaa.nchee paree | nipuNapaNe.n paahataa.n kusaree | disatee uchit pade.n maajhaaree.n | ratne.n bhalee.n || 8 ||

मार्मिक दृष्टीने पहिले म्हणजे, त्यातील श्लेषांच्या पर्यायांची उत्तम स्थलें हींच कोणी ह्या घागऱ्यांमधील रत्नें शोभतात. || ८ ||
maarmik dRiShTeene pahile mhaNaje, tyaateel shleShaa.nchyaa paryaayaa.nchee uttam sthale.n hee.nch koNee hyaa ghaagaryaa.nmadheel ratne.n shobhataat. || 8 ||

If you observe keenly, you will find in them all many doctrines set in poetry like gems in gold. || 8 ||
इफ यु अब्झर्व किनली, यु विल फाइंड इन देम ऑल मेनी डॉक्टरीन्स सेट इन पोएट्री लाईक जेम्स इन गोल्ड || ८ ||

देखा काव्यनाटका | जें निर्धारितां सकौतुका | त्याचि रुणझुणती क्षुद्रघंटिका | अर्थध्वनि || ७ ||

देखा काव्यनाटका | जें निर्धारितां सकौतुका | त्याचि रुणझुणती क्षुद्रघंटिका | अर्थध्वनि || ७ ||
dekhaa kaavyanaaTakaa | je.n nirdhaaritaa.n sakautukaa | tyaachi ruNajhuNatee kShudragh.nTikaa | arthadhvani || 7 ||

काव्यें आणि नाटकें  पाहा - त्यांची कौतुकानें योजना करूं  म्हटलें, तर करगोट्याच्या घागऱ्यांच्या ठिकाणीं होते आणि त्यांतील अर्थ हा त्या घागऱ्यांचा मंजुळ ध्वनि होतो. || ७ ||
kaavye.n aaNi naaTake.n  paahaa - tyaa.nchee kautukaane.n yojanaa karoo.n  mhaTale.n, tar karagoTyaachyaa ghaagaryaa.nchyaa ThikaaNee.n hote aaNi tyaa.nteel arth haa tyaa ghaagaryaa.nchaa m.njuL dhvani hoto. || 7 ||

The jingling bells in the girdle round his waist represent the poetical and dramatic compositions. || 7 ||
द जीन्ग्लिंग बेल्स इन द गर्डल राउंड हिज वेस्ट रिप्रेसेन्ट द पोएटिकल अँड ड्रमॅटिक कम्पोझिशन्स. || ७ ||

पदबंध नागर | तेंचि रंगाथिलें अंबर | जेथ साहित्य वाणें सपूर | उजाळाचें || ६ ||

पदबंध नागर | तेंचि रंगाथिलें अंबर | जेथ साहित्य वाणें सपूर | उजाळाचें || ६ ||
padab.ndh naagar | te.nchi r.ngaathile.n a.nbar | jeth saahity vaaNe.n sapoor | ujaaLaache.n || 6 ||

उत्तम पदरचना हेंच रंगविलेलें वस्त्र होय आणि त्या शब्दरचनेतील अलंकार हे त्या वस्त्राचे चकचकीत तलम तंतु आहेत. || ६ ||
uttam padarachanaa he.nch r.ngavilele.n vastr hoy aaNi tyaa shabdarachaneteel al.nkaar he tyaa vastraache chakachakeet talam t.ntu aahet. || 6 ||

His coloured robe constitutes their superb diction, its fine glossy thread standing for their poetical style. || 6 ||
हिज कलर्ड रोब कॉन्स्टीट्यूटस् देअर सुपर्ब डिक्शन, इट्स फाईन ग्लॉसी थ्रेड स्टँडिंग फॉर देअर पोएटिकल स्टाईल || ६ ||

आष्टादश पुराणें | तींचि मणिभूषणें | पदपद्धती खेवणें | प्रमेयरत्नांचीं || ५ ||

आष्टादश पुराणें | तींचि मणिभूषणें | पदपद्धती खेवणें | प्रमेयरत्नांचीं || ५ ||
aaShTaadash puraaNe.n | tee.nchi maNibhooShaNe.n | padapaddhatee khevaNe.n | prameyaratnaa.nchee.n || 5 ||

अठरा पुराणें तुझ्या मूर्तीला चढवलेले अलंकार आहेत. त्यांच्या रचनापद्धती ही कोंदणे असून त्यामध्ये सुंदर सिद्धांतवाक्ये हे हिरे जडविले आहेत. || ५ ||
aTharaa puraaNe.n tujhyaa moorteelaa chaDhavalele al.nkaar aahet. tyaa.nchyaa rachanaapaddhatee hee ko.ndaNe asoon tyaamadhye su.ndar siddhaa.ntavaakye he hire jaDavile aahet. || 5 ||

His jewelled ornaments represent the eighteen Puranas, the jewels set in gold being their doctrines set in poetry. || 5 ||
हिज जीवेल्ड ओर्नामेंटस् रिप्रेसेन्ट द एटीन पुराणस्, द जीवेल्स सेट इन गोल्ड बिईंग देअर डॉक्टरीन्स सेट इन पोएट्री. || ५ ||

स्मृति तेचि अवेव | देखा आंगीक भाव | तेथ लावण्याची ठेव | अर्थशोभा || ४ ||

स्मृति तेचि अवेव | देखा आंगीक भाव | तेथ लावण्याची ठेव | अर्थशोभा || ४ ||
smRiti techi avev | dekhaa aa.ngeek bhaav | teth laavaNyaachee Thev | arthashobhaa || 4 ||

स्मृतिग्रंथ त्या मूर्तीचे अवयव आहेत. त्या स्मृतीतील अर्थसौंदर्याने ते अवयव लावण्याची केवळ खानच बनले आहेत. || ४ ||
smRitigr.nth tyaa moorteeche avayav aahet. tyaa smRiteeteel arthasau.ndaryaane te avayav laavaNyaachee kevaL khaanach banale aahet. || 4 ||

His limbs represent the Smritis, his gestures their styles; his handsome aspect represents their exquisite meaning. || 4 ||
हिज लीम्ब्स रिप्रेसेन्ट द स्म्रितीज, हिज जसचरस् देअर स्टाईलस्; हिज हँडसम आस्पेक्ट रिप्रेसेन्टस् देअर एक्सक्विझट मिनिंग. || ४ ||

हें शब्दब्रम्ह अशेष | तेचि मूर्ति सुवेष | जेथ वर्णवपु निर्दोष | मिरवत असे ||३||

हें शब्दब्रम्ह अशेष | तेचि मूर्ति सुवेष | जेथ वर्णवपु निर्दोष | मिरवत असे ||३||
he.n shabdabramh asheSh | techi moorti suveSh | jeth varNavapu nirdoSh | miravat ase ||3||

संपूर्ण वेद हीच त्या गणेशाची उत्तम मूर्ति होय. स्वर व व्यंजने ही त्या रुपाची सुंदर कांति आहे ||३||
s.npoorN ved heech tyaa gaNeshaachee uttam moorti hoy. svar v vy.njane hee tyaa rupaachee su.ndar kaa.nti aahe ||3||

His (Shri Ganesha's) attractive form represents all the Vedas; his superb body exhibits their faultless diction. ||3||
हिज (श्री गणेशाज) अ‍‌ट्रॅक्टीव फॉर्म रिप्रेझेंट्स ऑल द वेदास; हिज सुपर्ब बॅाडी एक्झीबीट्स देअर फॉल्टलेस डिक्शन. ||३||

देवा तूंचि गणेशु | सकलार्थमतिप्रकाशु | म्हणे निवृत्तिदासु | अवधारिजो जी ||२||

देवा तूंचि गणेशु | सकलार्थमतिप्रकाशु | म्हणे निवृत्तिदासु | अवधारिजो जी ||२||

devaa too.nchi gaNeshu | sakalaarthamatiprakaashu | mhaNe nivRittidaasu | avadhaarijo jee ||2||

श्री निवृतिदास ज्ञानदेव म्हणतात - सर्वांच्या बुद्धिला ज्ञानाचा प्रकाश देणारा गणेश तूच आहेस. महाराज ऐका. ||२||

shree nivRitidaas dnyaanadev mhaNataat - sarvaa.nchyaa buddhilaa dnyaanaachaa prakaash deNaaraa gaNesh tooch aahes. mahaaraaj aikaa. ||2||

O Lord, you are Shri Ganesha, Who illumines all things and minds. So I, disciple of Nivriti, say, please give me your attention. ||2||

ओ लॉर्ड, यु आर श्री गणेशा, हू इलुमिन्स ऑल थिंग्स अँड माईंडस्, सो आय, डीसायपाल ऑफ निवृत्ति, से, प्लीस गिव मी युअर अटेन्शन. ||२||

‍‌ॐ नमो जी आद्या | वेद प्रति पाद्या | जय जय स्वसंवेद्या | आत्मरुपा ||१||

ॐ नमो जी आद्या | वेद प्रति पाद्या | जय जय स्वसंवेद्या | आत्मरुपा ||१||

OM namo jee aadyaa | ved prati paadyaa | jay jay svas.nvedyaa | aatmarupaa ||1||

वेदांनी ज्याचे वर्णन केले आहे अशा मूळस्वरूप ॐकारा तुला नमस्कार असो. आपल्या रूपाचा अनुभव आपणच आणवून देणाऱ्या आत्मरुपा तुझा जयजयकार असो. ||१||

vedaa.nnee jyaache varNan kele aahe ashaa mooLasvaroop OMkaaraa tulaa namaskaar aso. aapalyaa roopaachaa anubhav aapaNach aaNavoon deNaaryaa aatmarupaa tujhaa jayajayakaar aso. ||1||

Om! I salute you, O Primal Lord, propounded by the Vedas; glory to you, who are known only to yourself, O supreme Self. ||1||

ओम! आय सल्युट यु, ओ प्रायमल लॉर्ड, प्रोपाउंडेड बाय द वेदाज; ग्लोरी टू यु, हू आर नोन ओन्ली टू युअरसेल्फ, ओ सुप्रीम सेल्फ. ||१||